Konferencja naukowa Osoba terapeuty. Relacja terapeutyczna

O konferencji

Konferencja naukowa

Osoba terapeuty. Relacja terapeutyczna

9-10 maja 2026

Centrum Dydaktyczno-Kongresowe UJCM w Krakowie, ul. Św. Łazarza 16

W celu uczczenia 35. rocznicy założenia Krakowskiej Fundacji Rozwoju Psychoterapii im. Profesor Marii Orwid organizujemy konferencję naukową „Osoba terapeuty. Relacja terapeutyczna” i zapraszamy do udziału wszystkich zainteresowanych tym tematem.

Do czynnego udziału w konferencji zaprosiliśmy psychoterapeutów reprezentujących różne szkoły i podejścia psychoterapeutyczne, aby z wielu perspektyw przyjrzeć się roli terapeuty oraz cechom relacji terapeutycznej sprzyjającym bądź utrudniającym budowanie przymierza terapeutycznego i wpływającym na rozwój procesu terapeutycznego.

 

Komitet Naukowo-Organizacyjny Konferencji

Przewodniczący: mgr Ryszard Izdebski

Członkowie:

mgr Alina Jasiak

dr hab. n. med. Renata Modrzejewska

dr n. med. Dorota Solecka

mgr Kinga Swół

mgr Roma Ulasińska

mgr Małgorzata Wolska

mgr Sylwia Wyczółkowska

Patronat medialny: Kwartalnik „Psychoterapia”

---

Program

---

9 maja 2025:

9:00-10:00 – otwarcie recepcji i powitalna kawa

10:00 – rozpoczęcie konferencji: Słowo wstępne – Ryszard Izdebski

10:15-11:15 – wykład wprowadzający – Mariusz Furgał

Umysł terapeuty w relacji terapeutycznej. Dialog rozumów czy układów limbicznych

11:15-12-15 – wykład – Rafał Pniewski

Setting jako skóra psychoterapii – jego struktura, granice i funkcja pomieszczająca w zmieniającym się świecie

12:10-13:30 – przerwa na lunch

13:30-14:30 – wykład – Małgorzata Wolska

Idealizacja i dewaluacja w relacji terapeutycznej

14:30-15:30 – wykład – Anna Dziubińska-Starska

Pomiędzy ciszą, walką a dialogiem. Psychoterapeuta w sieci zależności

15:30-16:15 – przerwa kawowa

16:15-18:00 – warsztaty

1. Alina Jasiak: Kiedy czas się zatrzymał
2. Beata Kicińska, Barbara Żurek: Rola terapeuty w procesie terapii grupowej dzieci
3. Katarzyna Furman, Piotr Marcinkowski, Dorota Solecka: O roli zespołu, czyli kiedy potrzeba całej wioski w pracy terapeutycznej z dzieckiem/nastolatkiem
4. Artur Krupa: Gdzie zaczyna się razem? – o psychodramatycznej pracy z początkiem relacji terapeutycznej wokół roli, obecności, wspólnej sceny.
5. Paula Hanuszkiewicz: Powstawanie i twórcze przekształcanie roli psychoterapeuty przy zastosowaniu koncepcji psychodramy według Moreno
6. Katarzyna Rudnicka, Dominika Sznajder: Gdy pewne rzeczy przestają dziać się za kulisami. O współpracy koterapeutycznej w relacji z rodziną
7. Katarzyna Ślęzak: Uwewnętrzniony mentor? – rola nauczycieli psychoterapii w rozwoju zawodowym psychoterapeutów
8. Konrad Markiewicz, Milena Kansy: Terapeuta-Sigma – o granicy idealizacji w relacji terapeutycznej z nastolatkiem
9. Maria Augustyn: Terapeuta par w obliczu kryzysu pary. Pomiędzy sobą, a zasadą neutralności. Wyzwania i pułapki długoterminowej terapii par

19:00 – Bankiet w „Starej Zajezdni” ul. Św. Wawrzyńca 12

 

10 maja 2026

9:30-10:00 – powitalna kawa

10:00-11:45 – krótkie wykłady:

1. Tomasz Ptak: Pomiędzy lękiem, kruchością a nadzieją – doświadczenie pracy terapeutycznej z niemowlętami i ich rodzinami
2. Agnieszka Wojtaszek: O współtworzeniu zmiany. Specyfika leczenia w rozumieniu psychoterapii humanistyczno-doświadczeniowej Gestalt
3. Anna Bielańska: Terapeuta na scenie Psychodramy
4. Kaja Wieczorek-Socha: Od kajzerki do relacji, czyli czy terapia poznawczo-behawioralna to coś więcej niż techniki?
5. Wanda Szaszkiewicz: Terapeuta w sieci relacji – rybak, a może jednak ryba?

11:45-12:15 – dyskusja

12:15-12:45 – przerwa kawowa

12:45-14-45 – Przedstawienie i interpretacja przypadku:

Przypadek opracowują: Alina Jasiak, Dorota Solecka, Kinga Swół

Przypadek interpretują: Grzegorz Baster, Ewa Nikiel, Krzysztof Szwajca

14:45-15:00 – Podsumowanie i zakończenie konferencji: Ryszard Izdebski, Małgorzata Wolska

 

Abstrakt

Wykłady:

Wykład nr 1 – wprowadzający

Mariusz Furgał 

“Umysł terapeuty w relacji terapeutycznej.  Dialog rozumów czy układów limbicznych”

Człowiek w swojej filogenezie wykształcał różne instancje centralnego układu nerwowego. Teraz dysponuje dziedzictwem poprzednich pokoleń w postaci struktur, autonomicznie i automatycznie reagujących na siebie oraz otaczający świat, ale także świadomym, analitycznym i refleksyjnym umysłem. Między tymi instancjami występują napięcia i konflikty, rozpoznawane już od dawna, a we współczesnych koncepcjach psychoterapeutycznych, opisywane pierwotnie jako konflikt pomiędzy id a superego oraz innymi świadomymi strukturami. Jednym z ważnych zadań psychoterapii jest wprowadzanie harmonii i spójności w obszarze tych napięć i konfliktów.

Terapeuci we własnej terapii i szkoleniu najpierw próbują rozpoznać te części w sobie, wprowadzić między nimi dialog i współpracę. Później pomagają w tym samym pacjentom. Tak więc w pokoju terapeutycznym znajdują się co najmniej cztery takie instancje, a w przypadku terapii rodzin i par – więcej. W dialogu tym, upraszczając, odpowiadamy rozumem na rozum, rozumem na emocje, emocjami na rozum bądź emocjami na emocje. Świadomość, między jakimi instancjami toczy się dialog jest jednym z podstawowych warunków prowadzenia procesu psychoterapii. Ważne jest także, aby być świadomym, jak spór wewnętrzny pacjenta wpływa na nasze, czasem zapomniane już i dawno ukojone, spory. Praca z pacjentami, o których niespójność powoduje cierpienie, stawia wyzwanie własnemu poczuciu czy stanowi integracji wewnętrznej. Przymierze terapeutyczne w świetle tego ujęcia staje się większym wyzwaniem niż tylko współpraca dwóch osób. Ta współpraca dotyczy także naszych wewnętrznych części, które czasem niechętnie poddają się ugodom. Kluczowa wydaje się być wewnętrzna współpraca terapeuty z samym sobą.

Wykład nr 2

Rafał Pniewski 

„Setting jako skóra psychoterapii – jego granice i elastyczność w zmieniającym się świecie”

Odwołując się do koncepcji Esther Bick i Didiera Anzieu, prelegent przedstawi setting jako „skórę” procesu analitycznego – strukturę, która nadaje spójność doświadczeniu pacjenta, wyznacza granice między światem wewnętrznym i zewnętrznym oraz stanowi powierzchnię kontaktu i regulacji.
W obliczu współczesnych przemian – pracy online, hybrydowych form spotkań i kultury smartfonów – setting staje się szczególnie obciążony. To, co kiedyś wydawało się nie do pomyślenia, dziś jest codziennością pacjentów i terapeutów.
Autor wystąpienia stawia pytanie, czy i jak dalece można adaptować setting do tej nowej rzeczywistości, by nie utracić jego podstawowej funkcji: pomieszczania niezbędnego dla procesu psychoanalitycznej psychoterapii. Setting nie jest bowiem ani dogmatem, ani dowolną umową, lecz żywą strukturą, która podtrzymuje życie psychiczne pacjenta i umożliwia jego rozwój.

Wykład nr 3

Małgorzata Wolska

„Idealizacja i dewaluacja w relacji terapeutycznej”

Zarówno zjawisko idealizacji terapeuty, jak i jego dewaluacji może być związane z oporem przed terapią, czyli wyrastać z lęku przed bliższą relacją, w której obowiązują zasady otwartości i szczerości. Wydawać się może oczywiste to, iż psychoterapeuci wolą pracować z pacjentami, którzy ich idealizują, niż z tymi, którzy podważają ich kompetencje i autorytet. Czy faktycznie idealizacja terapeuty ułatwia kontakt terapeutyczny i pomoc w rozwiązaniu problemów, z którymi zgłosił się pacjent? A może idealizacja zarówno terapeuty przez pacjenta, jak i pacjenta przez terapeutę podobnie jak dewaluacja zaciemnia nam obraz pacjenta, zawęża perspektywę i stanowi zagrożenie dla przymierza terapeutycznego? Przy pomocy przykładów idealizacji i dewaluacji mających miejsce w procesach psychoterapii podjęta zostanie próba odpowiedzi na te pytania. Zostaną również przedstawione różne sposoby radzenia sobie ze zjawiskiem idealizacji i dewaluacji.

Wykład nr 4

Anna Dziubińska-Starska 

„Pomiędzy ciszą, walką a dialogiem. Psychoterapeuta w sieci zależności”

Współczesna psychoterapia funkcjonuje w przestrzeni wielowymiarowej, w której praktyka kliniczna nie może być oddzielona od kontekstu społecznego, kulturowego i instytucjonalnego. Psychoterapeuci działają w sieci powiązań relacyjnych i różnorakich światów: zewnętrznych, wewnętrznych i wirtualnych, które kształtują zarówno proces terapeutyczny jak i wpływają na tożsamość zawodową.

Analizując trzy kluczowe wymiary: ciszę, walkę i dialog możemy dostrzec, że każdy z nich pełni odmienną choć komplementarną funkcję w naszej pracy. Cisza staje się przestrzenią uważności i kontenerowaniu doświadczeń pacjenta, walka ujawnia się w konfrontacji z oporem czy ograniczeniami systemowymi a dialog jawi się jako podstawowy wymiar tworzenia znaczeń i budowania przymierza terapeutycznego.

Wystąpienie będzie próbą refleksji nad tym jak te trzy perspektywy przenikają się w codziennej praktyce klinicznej i jak kształtują relację terapeutyczną. Szczególną uwagę poświęcę roli relacyjności, sieci wsparcia oraz wyzwań jakie niesie praca w różnych kontekstach prowadzenia psychoterapii z uwzględnieniem współczesnych dyskursów społecznych.

Warsztaty:

1. Alina Jasiak

„Kiedy czas się zatrzymał”

Naturalną potrzebą człowieka jest rozwój. Na podstawie filmu „Uczta Babette” oraz ilustracji klinicznej przedstawię, jak dochodzi/doszło do zatrzymania rozwoju.

Podczas warsztatu zastanowimy się wspólnie jak trauma może być otorbiona. Kiedy jedynym wyjściem otoczenia/indywidualnej jednostki jest milczenie. Czy wówczas jest możliwa praca terapeutyczna? rozwój psychiczny?

Przedstawię koncepcję krypty (N. Abraham, M. Torok), psychicznego azylu (J. Steiner) i obiektu przekształcającego (Ch. Bollas). Omówię jaką funkcję spełnia uczta Babette oraz wiara, zastanawiając się nad tym zjawiskiem. Przyjrzymy się momentom   przekształcenia i transformacji.

2. Beata Kicińska i Barbara Żurek 

„Rola terapeuty w procesie terapii grupowej dzieci.” 

„Osobowość dziecka kształtuje się poprzez jego własne zabawy lub zabawy wymyślone przez inne dzieci i dorosłych” D. W. Winnicott  (w: Dziecko, jego rodzina i świat).

Terapeuta towarzyszy dzieciom podczas terapii przez zabawę. Pełni istotną i złożoną rolę poprzez proponowanie zabawy – rozwijając przy tym inwencję własną dzieci oraz poprzez nadawanie znaczenia obserwowanym zabawom i zachowaniom.

Ponadto wchodzi w rolę pomocniczego ego wspierając dzieci m.in. w opanowywaniu emocji
i dokonywaniu zmian. Zachęca je do tolerowania niezależności i odrębności innych oraz pomaga w konstruowaniu lustra społecznego- wzbogacając wiedzę każdego dziecka o samym sobie.

Trudność w pracy terapeutów dziecięcych polega na tym, że, jak pisał D.W. Winnicott – „możemy powiększyć zasób tych doświadczeń dostarczając dziecku materiałów i pomysłów, ale lepiej chyba uczynić tu za mało niż za dużo, bo dzieci umieją z łatwością wynaleźć przedmioty do zabawy i wymyślać gry” (w: Dziecko jego rodzina i świat). Warsztat będzie próbą odpowiedzi na pytanie: Jak zachowywać korzystny balans pomiędzy „robieniem za mało lub za dużo” w psychoterapii grupowej dzieci.

 

3. Katarzyna Furman, Dorota Solecka i Piotr Marcinkowski

 “O roli zespołu, czyli kiedy potrzeba całej wioski w pracy terapeutycznej z dzieckiem/nastolatkiem”.

Doświadczenia trudne, kryzysowe czy traumatyczne często prowadzą do poczucia izolacji – zarówno u dziecka, jak i w jego rodzinie. Izolacja ta bywa wzmacniana przez brak zrozumienia w środowisku, co może skutkować wycofaniem, poczuciem obcości, a nawet bezradności czy bezwartościowości. W pracy terapeutycznej pojawia się wtedy wyzwanie: jak otworzyć gabinet na świat zewnętrzny i odbudować sieci wsparcia, które umożliwią dziecku aktywne uczestnictwo w procesie? Podejście zespołowe staje się tu kluczowe. Zespół terapeutyczny, dzięki elastyczności i kreatywności, może włączać różnorodnych partnerów – od rodziców i opiekunów, przez szkołę, instytucje pomocowe, po rówieśników czy lokalną społeczność. W ten sposób możliwe jest tworzenie systemu współoddziaływań, w którym dziecko czy nastolatek nie pozostaje biernym odbiorcą pomocy, lecz staje się współtwórcą zmiany. W wystąpieniu zostaną przedstawione praktyczne doświadczenia i refleksje dotyczące budowania takiej „wioski wsparcia”, a także dylematy i ograniczenia, jakie pojawiają się w pracy interdyscyplinarnej. Szczególny nacisk zostanie położony na pytanie: jak widzieć w młodym człowieku aktywnego uczestnika procesu i jak wzmacniać jego głos w relacji z siecią dorosłych odpowiedzialnych za jego rozwój?

4. Artur Krupa 

 „Gdzie zaczyna się razem? – o psychodramatycznej pracy z początkiem relacji terapeutycznej wokół roli, obecności, wspólnej sceny”

 W duchu systemowego myślenia każdy element systemu oddziałuje na inne i współtworzy jakość relacji między nimi. Punktem centralnym proponowanego warsztatu będzie moment inicjowania współpracy pomiędzy pacjentem a terapeutą – chwila, w której rodzi się coś nowego. Uczestnicy będą mieli okazję przede wszystkim doświadczać, a zarazem stawiać pytania o znaczenie i moment tego początku: jak moja obecność wpływa na system pacjent–terapeuta? W jakim momencie rozpoczyna się przyjęcie nowej osoby? Jak przestrzeń, w której podejmujemy pracę, sprzyja budowaniu relacji? W jaki sposób witam drugiego człowieka i inicjuję kontakt? Wspólne poszukiwanie odpowiedzi ma prowadzić do doświadczenia, w którym można uchwycić, gdzie zaczyna się „razem”.

5. Paula Hanuszkiewicz 

„Powstawanie i twórcze przekształcanie roli psychoterapeuty przy zastosowaniu koncepcji psychodramy według Moreno”

Warsztat będzie próbą namysłu nad rolą psychoterapeuty/tki: odkrywania

indywidualnych korzeni tej roli, kształtowania się tożsamości psychoterapeuty/tki,

przeglądania jej aktualnych odsłon oraz poszukiwania pożądanych obszarów zmian. Jak

to w psychodramie refleksja poprzedzona będzie doświadczeniem własnym na scenie.

Przedstawię też zarys morenowskiej teorii ról.

 

6. Katarzyna Rudnicka i Dominika Sznajder 

„Gdy pewne rzeczy przestają dziać się za kulisami. O współpracy koterapeutycznej w relacji z rodziną”

Czym jest koterapia? Na gruncie literatury można odnaleźć różne definicje tego sposobu prowadzenia terapii. Najczęściej uznaje się, że ta specyficzna współpraca terapeutów

jest „szczególną praktyką psychoterapii, w której dwóch terapeutów leczy pacjenta lub grupę pacjentów z wykorzystaniem jakiejkolwiek modalności terapeutycznej w tym samym czasie i w tym samym miejscu. Co więcej, koterapia jest szczególną praktyką psychoterapii, w której relacja między terapeutami ma kluczowe znaczenie dla procesu leczenia” (Roler, Nelson, 1991, s. 2).

Z pracy w koterapii korzystają w szczególności terapeuci pracujący z rodzinami i parami, a współpraca z drugim terapeutą/dodatkowymi osobami zapraszanymi na spotkanie znana jest od niemal początków systemowej terapii rodzin.

Podczas warsztatu prelegentki przedstawią ideę pracy w koterapii w różnych jej odsłonach (koterapia w szkole mediolańskiej, team reflektujący, zespół odzwierciedlający)

oraz zaproszą do dyskusji na temat współczesnych form współpracy terapeutycznej, kiedy to psychoterapeuci dzielą się swoimi myślami i refleksjami w obecności członków rodziny.

Zastosowanie takiej formy pracy koterapeutycznej staje się dla pacjentów okazją do

doświadczania alternatywnych form komunikowania się i współtworzenia nowych znaczeń,

czy sposobów myślenia o sobie nawzajem w relacjach. Poprzez konwersację terapeutyczną

ustalone w rodzinie znaczenia i zachowania „dostają więcej miejsca, rozszerzają się,

przesuwają i zmieniają” (Józefik, 2003). Stwarza to przestrzeń na pojawienie się nowych

opisów i współistnienia różnych perspektyw – wieloobraz, co traktowane jest jako czynnik

leczący.

Uczestnicy warsztatu zaproszeni zostaną do wspólnego namysłu nad możliwościami

wykorzystywania zaprezentowanej formy współpracy terapeutycznej z uwzględnieniem

korzyści, ale również trudności czy przeciwwskazań.

7. Katarzyna Ślęzak

„Uwewnętrzniony mentor? – rola nauczycieli psychoterapii w rozwoju zawodowym psychoterapeutów”

Warsztat podejmuje temat uwewnętrznionego mentora, czyli mniej lub bardziej trwałej reprezentacji nauczyciela psychoterapii, która wspiera rozwój zawodowy psychoterapeutów także poza formalnym procesem kształcenia. Punktem wyjścia będzie omówienie, jak doświadczenia z nauczycielami i superwizorami kształtują styl pracy, sposób myślenia klinicznego oraz postawę etyczną. Uczestnicy zostaną zaproszeni do refleksji nad własnymi wewnętrznymi „głosami nauczycieli” – zarówno wspierającymi, jak i ograniczającymi. Praca warsztatowa obejmie krótkie ćwiczenia indywidualne i w parach, pozwalające rozpoznać, które aspekty uwewnętrznionych doświadczeń warto świadomie pielęgnować. Zostaną omówione także propozycje, jak korzystać z tej wewnętrznej figury w obliczu zawodowych trudności i dylematów. Celem warsztatu jest pogłębienie świadomości procesów uczenia się i formowania w roli terapeuty poprzez krytyczną, ale konstruktywną integrację doświadczeń z nauczycielami.

8. Konrad Markiewicz, Milena Kansy 

„Terapeuta-Sigma – o granicy idealizacji w relacji terapeutycznej z nastolatkiem”

Praca terapeutyczna z nastolatkami to szczególne wyzwanie – intensywne doświadczenia relacyjne rozgrywają się w trójkącie pacjent–terapeuta–rodzice, a tłem bywa pełen napięć okres „burzy i naporu”. Klimat relacji terapeutycznej może przybierać skrajne formy – od depresyjnego wycofania po entuzjastyczne zachwyty.

Ważnym elementem każdej terapii są momenty idealizacji. Z jednej strony umożliwiają one budowanie przymierza i zaufania, z drugiej – niosą ryzyko utrwalenia się obrazu terapeuty jako jedynego „dobrego dorosłego” w świecie pełnym ograniczeń i konfliktów. W pracy z nastolatkami to szczególnie kusząca i wymagająca sytuacja.

Podczas warsztatu zaprosimy uczestników do wspólnej refleksji nad rozpoznawaniem i rozumieniem stanów idealizacyjnych w terapii młodzieży. Będziemy poszukiwać sposobów pracy z tym zjawiskiem, m.in. poprzez analizę przykładów z praktyki oraz odgrywanie scenek ilustrujących różne oblicza relacji terapeutycznej.

9. Maria Augustyn 

„Terapeuta par w obliczu kryzysu pary.

Pomiędzy sobą, a zasadą neutralności. Wyzwania i pułapki długoterminowej terapii par”

Praca z parami dla niektórych rozumiana jest jako iście syzyfowe wyzwanie. Ktoś z boku zapyta: „jak można słuchać wciąż kłócących się ludzi, którzy dawno zapomnieli co obiecywali sobie na początkowym etapie związku.” Ktoś inny zaciekawi się na chwilę, skonsultuje kilka par i uzna zupełnie szczerze przed samym sobą, że to nie dla niego.

Ktoś inny poczuje się zaangażowanym obserwatorem dwóch przenikających się na różnych etapach życia substancji, które niczym rzeka zmieniły obrany przez siebie kierunek, zgubiły tor lub zupełnie wyschły.

To co odróżnia każdą z tych opowieści jest kluczowa dla tej konferencji Osoba Terapeuty.  To ona stoi przed dylematem być „w”, „obok” lub „zejść z drogi” tej rwącej, przenikającej się rzece.

To ona/Osoba będzie w fazie ostrego konfliktu wciągana przez nurt, to „jej” przekonania, wartości i granice psychiczne będą wystawione na próbę.

To „jej” wrażliwość i ochrona siebie zawsze musi pozostać w stanie uważności.

To „ona” ostatecznie musi stanąć przed dylematem czy zaciekawia się, czy podoła, czy uzna neutralność względem pary za swoją naczelną zasadę.

Czy będzie chciała wyjść naprzeciw rzece swoją wiedzą i zaangażowaniem, jednocześnie, nie roszcząc sobie prawa do narzucenia jej kierunku, a jedynie poszerzając brzegi rozumienia, by ona sama mogła obrać wybrany przez siebie tor z nową wiedzą o sobie i dynamice nurtu w jakim płynie.

Przed tymi pytaniami zawsze stoi Osoba Terapeuty, otwierająca drzwi gabinetu wypowiadając słowo „Zapraszam”.

O tym właśnie będzie ten warsztat.

Krótkie wykłady

1. Tomasz Ptak

„Pomiędzy lękiem, kruchością a nadzieją-doświadczenie pracy terapeutycznej z niemowlętami i ich rodzinami”

Praca z niemowlętami i ich rodzinami stanowi duże wyzwanie organizacyjne, szkoleniowe oraz emocjonalne zarówno dla poszczególnych terapeutów, jak i dla całego zespołu. Wczesne interwencje terapeutyczne, a szczególnie psychoanalitycznie zorientowana terapia relacji rodzic–niemowlę, to wciąż nowość w obszarze usług psychoterapeutycznych.

Tworzenie zespołu terapeutów pracujących z dziećmi na tak wczesnym etapie ich rozwoju wymaga nie tylko gruntownego przeszkolenia w obszarze znajomości rozwoju dziecka, specyfiki funkcjonowania systemu rodzinnego, jak też niuansów tworzącej się więzi, ale jest również związane z potrzebą aktywnego zaangażowania w propagowanie świadomości znaczenia tego okresu wśród specjalistów mających kontakt z niemowlętami.

Potrzeba współpracy na tak wielu poziomach i płaszczyznach wydaje się potwierdzać trafność afrykańskiego powiedzenia mówiącego o tym, iż „do wychowania dziecka potrzeba całej wioski”. W naszym przypadku elementami tej wioski były położne, pediatrzy, logopedzi, pracownicy socjalni czy też kuratorzy.

W tytule wystąpienia mówię o trzech uczuciach, które dosyć często towarzyszyły nam w trakcie naszej pracy terapeutycznej. Były to odczucia kruchości, lęku, ale też nadziei. Uczucia te były powiązane z niepewnością dotyczącą tego, na ile uda nam się stworzyć warunki pracy, w których nasi mali pacjenci mogliby doświadczyć tego, co Winnicott opisał jako „ciągłość istnienia”. Problemy emocjonalne rodziców, poważne choroby somatyczne dziecka, jak i wiele innych czynników niejednokrotnie zaburzały czy też groziły załamaniem procesu wyłaniania się kruchego ego dziecka. Opisywana przez Sterna „konstelacja macierzyńska”, czyli stan dyskursu wewnętrznego pomiędzy przeżywaniem siebie jako matki, doświadczeniami związanymi z własną matką oraz doświadczaniem własnego dziecka, rodziła stany pomieszania, pogubienia, często zakłócające proces budowania bezpiecznej więzi pomiędzy opiekunami i ich dziećmi.

Ostatnie z wspomnianych odczuć – nadzieja – wiąże się ze świadomością, iż odkrycie „duchów dziecięcego pokoju”, dostrzeżenie dziecka bez zasłony przeszłych traum na tak wczesnym etapie jego życia może przynieść znaczące korzyści dla jego dalszego rozwoju. Zmagając się z różnymi trudnymi sytuacjami klinicznymi, staraliśmy się mieć w pamięci słowa jednego z pionierów praktyki psychoterapii wieku niemowlęcego, Bertranda Cramera, który, nawiązując do znaczenia tych wczesnych interwencji, używał terminu „psychiatrii nadziei”.

Wzmiankowane powyżej wyzwania i dylematy postaram się zobrazować poprzez prezentację procesu budowania warunków do zaistnienia procesu terapeutycznego, a następnie samego procesu psychoanalitycznie zorientowanej terapii relacji rodzic–niemowlę.

 

2. Agnieszka Wojtaszek

„O współtworzeniu zmiany. Specyfika leczenia w rozumieniu psychoterapii humanistyczno-doświadczeniowej Gestalt”

W nurcie Gestalt zmiana jest rozumiana jako proces konstytuujący się w relacyjnym polu, w którym pacjent i psychoterapeuta współtworzą doświadczenie. Nie chodzi tu o zastosowanie technik czy procedur, lecz o stworzenie warunków do tego, aby mogło wyłonić się to, co domaga się pełniejszego uświadomienia i przeżycia. Fenomenologiczna postawa psychoterapeuty polega na zatrzymaniu się przy tym, co jawi się w chwili obecnej i wspólnym badaniu znaczeń bez pośpiechu i uprzednich założeń. Psychologia postaci pozwala dostrzec, że to, co niedomknięte, nieustannie dąży do ukończenia, a psychoterapia staje się przestrzenią, w której możliwe jest dopełnienie i reorganizacja doświadczenia. Teoria pola przypomina, że każdy ruch pacjenta jest zarazem ruchem całego kontekstu, a zatem zmiana nie dotyczy jednostki w izolacji, lecz całego systemu relacji. Wystąpienie ukaże, jak w takim rozumieniu „leczenie” oznacza wspólne stwarzanie sytuacji, w której pacjent może odzyskać swój kontakt ze sobą, światem i innymi ludźmi.

3. Anna Bielańska

 „Terapeuta na scenie Psychodramy”

Psychodrama jest przede wszystkim metodą psychoterapii, która odbywa się w grupie. Jest taką terapią, która jest oparta na aktywności/działaniu i refleksji. To działanie ma na celu nie tylko zobaczenie problemu na scenie, ale też jego przekształcenie. Jest to próba znalezienia korzystnego dla pacjenta rozwiązania w danej sytuacji. Odbywa się na scenie – realnej przestrzeni zarezerwowanej dla wewnętrznego scenariusza protagonisty. Terapeuta, który prowadzi zarówno prace grupowe jak i indywidualne ma bardzo specyficzną rolę. Jest także na tej scenie, będąc podobnie wyeksponowany na forum grupy jak i jego pacjent. Z jednej strony tworzy ramy danej sesji dla całej grupy, a równocześnie stojąc np. koło protagonisty jest wciągnięty w jego indywidualny świat i problem. Musi w sobie pogodzić i zintegrować te dwie równocześnie działające perspektywy.

 

4. Kaja Wieczorek-Socha

„Od kajzerki do relacji, czyli czy terapia poznawczo-behawioralna to coś więcej niż techniki?”

Relacja terapeutyczna stanowi jeden z kluczowych czynników leczących w psychoterapii, niezależnie od nurtu teoretycznego – chociaż podręczniki do terapii poznawczo-behawioralna zdają się czasem o tym zapominać. Tradycyjna koncentracja na identyfikacji i modyfikacji dysfunkcjonalnych myśli, emocji i zachowań, sprawia, że znaczenie przymierza terapeutycznego może być niekiedy pomijane. Czy jednak tak jest w rzeczywistości, a pogłoski o „powierzchownej” pracy terapeutycznej w CBT są uzasadnione? Czy w gabinecie pacjent i terapeuta kontaktują się ze sobą tylko za pośrednictwem zapisów tabel myśli i wykresów kołowych? Czy naprawdę terapię da się zamknąć w protokole na 20 sesji?

Narzędzia budowania relacji, takie jak uprawomocnienie, empatia, autentyczność, czujność w momentach trudności czy umiejętne utrzymanie pacjenta w terapii będą decydować o skuteczności oddziaływań, także tych skierowanych na zmianę myślenia i zachowania. To właśnie te subtelne elementy kontaktu tworzą warunki, w których techniki poznawczo-behawioralne mogą rzeczywiście przynieść efekt. Choć krytyka CBT za rzekome niedocenianie roli relacji bywa przesadzona, praktycy tego nurtu mogą jeszcze pełniej wykorzystać potencjał przymierza terapeutycznego, skupiając się na wymienionych aspektach.

Celem wystąpienia jest omówienie roli relacji terapeutycznej jako czynnika współtworzącego pełnię terapii poznawczo-behawioralnej, a także podejść tzw. trzeciej fali. Sposób, w jaki terapeuta słucha, reaguje i pokazuje swoją obecność w kluczowych momentach terapii, może okazać się znacznie ważniejszy niż sama struktura protokołu.

 

5. Wanda Szaszkiewicz

„Terapeuta w sieci relacji – rybak, a może jednak ryba?”

Specyfika relacji terapeutycznej w podejściu systemowym wynika z kilku założeń dotyczących rozumienia znaczenia symptomów i związanych z tym celów i metod terapii w tym nurcie. Przed terapeutą, który jest częścią systemu, a nie jego neutralnym obserwatorem stają wyzwania obejmujące relacje i interakcje, wymagające specyficznego podejścia i stwarzają dylematy, które będą przedmiotem wystąpienia.  Zmieniająca się dynamika komunikacji w świecie, w którym doświadczamy przesilenia cywilizacyjnego wymaga od terapeuty nadążania za tym i elastyczności w podejściu do problemów jednostki i systemów w którym żyje – o czym również będzie mowa.